تاریخچه و خاستگاه مچ کچهری

ریشه مچ کچهری به دوران باستان وادی مهران (سند) بازمی‌گردد، جایی که تمدن دره سند (حدود ۳۳۰۰-۱۳۰۰ ق.م) رسوم مشابهی برای مقابله با سرما و تاریکی زمستان داشته است. گزارش‌ها نشان می‌دهد که این محافل از زمان‌های قدیم، هم زمان با ورود فصل سرد (معمولاً از دسامبر)، با روشن کردن آتش بزرگ آغاز می‌شد و شامل گپ شپ[1] و کچهری (جلسات مشورتی) بود.

خاستگاه اصلی مچ کچهری مناطق روستایی سند پاکستان، به ویژه بیابان تار[2] و نواحی شمالی مانند دگری و میرواه گورچانی است. واژه "مچ" به معنای آتش یا الاؤ[3]، و "کچهری" به جلسات مشورتی اشاره دارد، که ریشه در زبان سندی و تمدن دره سند دارد. این مراسم از رسوم پیشااسلامی سرچشمه گرفته، جایی که مردم برای بقا در زمستان‌های سخت بیابان، دور آتش جمع می‌شدند. تحت تأثیر مهاجرت‌های تاریخی از هند و بلوچستان و عناصر فولکلور مانند موسیقی صوفیانه (مانند شاه عبداللطیف بهتائی) تکامل یافته است، به گونه ای که اشعار عرفانی، جایگزین داستان‌های باستانی شده‌اند. امروزه، از سُجاول تا حیدرآباد گسترش یافته، اما هسته آن همچنان روستایی باقی مانده است.

در دوران مدرن (از سال ۲۰۰۹)، مچ کچهری بخشی از تهوار[4] فرهنگی سند شده و هر سال در اول دسامبر در شهرهای کوچک و بزرگ سند برگزار می‌گردد. برای نمونه، برگزاری این رویداد در سال ۲۰۲۰ در مناطقی مانند دگری، میرواه گورچانی و تندوجان محمد است که سیاستمداران، شاعران و عموم مردم در آن شرکت داشتند. اخیراً در فوریه ۲۰۲۶، محکمه ثقافت و سیاحت سند آن را در موزه استانی حیدرآباد و جامعه سندھ جامشورو برگزار و احیا کرده که نشان‌دهنده تلاش برای حفظ آن در برابر مدرنیته است. چالش‌های معاصر مانند بحران اقتصادی پاکستان، فضای مجازی، شبکه های اجتماعی و گوشی‌های هوشمند آن را تهدید کرده، اما رویدادهای دولتی آن را تا کنون حفظ کرده است.

رویدادها و فعالیت‌ها در مچ کچهری

رویداد مچ کچهری، غروب آفتاب با روشن کردن الاؤ آغاز می‌شود، که شعله‌های بلند آن منظره‌ای مسحورکننده ایجاد می‌کند. مردان، زنان و کودکان دور آتش می‌نشینند و با چای شیرین (تهیری از شکر قند) گرم می‌شوند، سپس گپ شَپ شروع می‌گردد.

فعالیت‌های اصلی شامل حل مسائل اجتماعی-سیاسی (مانند مشکلات شهری)، گفتگوی صمیمی و سرگرمی‌های فرهنگی است. بزرگان محافل مثل‌ها، چیستان‌ها و داستان‌های فولکلور می‌گویند، در حالی که شاعران سروده های شاه عبداللطیف بهتائی را می‌خوانند. رقص سنتی، تابلوهای نمایشی و آوازهای محلی با ضرب دُهولک[5] اجرا می‌شود، و اغلب با عشای پرتکلف پایان می‌یابد. در رویدادهای اخیر مانند مچ کچهری ۲۰۲۶ در موزه سند، هنرمندان محلی مانند سیف سمیجو و فقیر زوار داستان‌گویی سنتی ارائه دادند. این محافل وحدت را تقویت کرده و فرصتی برای آگاهی از دغدغه‌های یکدیگر فراهم می‌کند.

شباهت‌ها و تفاوت‌های مچ کچهری با آداب و رسوم مشابه در سایر جوامع

مچ کچهری با رسوم زمستانی جهانی مانند بون‌فایرهای هند (لوهری و هولی) و جشن شب‌های کریسمس اروپایی شباهت دارد که همه دور آتش برای پیروزی نور بر تاریکی جشن می‌گیرند. در هند، سازهایی مانند بوریندو و سوراندو استفاده می‌شود، مشابه دهولک در مچ کچهری سندی. تفاوت این دو نیز در این است که مچ کچهری بر حل مسائل محلی تمرکز دارد، در حالی که لوهری بیشتر رقص و جشن برداشت محصول است.

در افغانستان و بلوچستان، محافل مشابه با موسیقی فولک وجود دارد، اما بدون تمرکز بر شعر بهتائی. وجه تشابه آن با جشن کریسمس، شباهت در جمع خانوادگی و نور است، اما مچ آزادتر و روستایی است.